Kurtuluş Savaşı döneminin önemli sembollerinden biri olan İsmet Tayyaresi, Muğla Büyükşehir Belediyesi tarafından hazırlanan maket ile sergileniyor. Bu maket, Türk tarihinin dönüm noktalarından birini temsil ediyor. Uçak, 1921 yılında Londra’dan Yunanlılara teslim edilmek üzere yola çıkarak İzmir’e giderken, Kuşadası üzerinde düştü. Uçağın enkazına Türkler ve İtalyanlar erişse de, mürettebatın İtalyanlara teslim edilmesi kararlaştırıldı; enkaza ise Türkler sahip çıktı.
Türkler, uçağın parçalarını gizlice deve ve atlarla Muğla’ya taşıdı. Burada, Ankara’dan gelen makinist Eşref Bey, Muğlalı marangoz Mehmet Köseoğlu, tüfekçi Emir Bekiroğlu Sadık ve demirci Salih Madanoğlu gibi ustalar tarafından montajı yapıldı. Uçak, Vecihi Hürkuş’un deneme uçuşlarını gerçekleştirmesinin ardından Sakarya Savaşı’na katıldı.
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bayram Akça, bu olayın önemine değinerek, “Muğla, Milli Mücadele döneminde yaklaşık 1500 şehit verdi. Aynı zamanda Aydın cephesine önemli maddi ve manevi destek sağladı. O dönemin şartlarında bu destek yaklaşık 6 milyar lira değerindeydi.” dedi.
Akça, İngilizlerin Yunanlılara destek vererek İzmir işgalini sağladığını ve bu süreçte 1921 yılında Türk topraklarına yardım amaçlı bir uçağın gönderildiğini belirtti. Uçak, Kuşadası yakınlarında düştüğünde Türk ve İtalyanlar arasında kısa bir çatışma yaşanmış, sonuç olarak mürettebat İtalyanlara, enkaz ise Türklerde kalmıştır. Enkaz, Muğla’ya taşındıktan sonra, döneminin en ünlü havacısı Vecihi Hürkuş tarafından onarıldı.
Muğla’ya gelen uçağın, hemen Ankara hükümetine bildirildiğini ve makinist Eşref Bey’in de gerekli tamiri yapmak üzere gönderildiğini belirten Akça, “Eşref Bey ve Muğla’nın ustaları, bu uçağı onarıp uçmaya hazır hale getirdi. 7 Temmuz’da yola çıkan Vecihi Hürkuş, 9 Ağustos’ta Muğla’ya ulaştı ve burada 10-19 Ağustos tarihleri arasında deneme uçuşları gerçekleştirdi.” şeklinde bilgi verdi.
İsmet Tayyaresi, 1683 Viyana kuşatmasından sonraki en önemli hava desteğini sağlayarak Türk ordusuna büyük katkıda bulunmuştur. Akça, “Deneme uçuşları başarıyla tamamlandıktan sonra, uçağı alarak Akşehir’e taşıdılar. Akşehir, o dönemde Türk Hava Kuvvetleri’nin merkeziydi.” diyerek süreci tamamladı.
